TRT’de yayınlanan Tozkoparan İskender dizisi için hazırlanan bir menzil taşının tarihi eser zannıyla tescil edildiği ve hatta bu dekorla ilgili akademik makale yayınlandığı ortaya çıktı.
TRT’nin meşhur çocuk dizisi Tozkoparan İskender için ahşap malzeme kullanılarak üretilen bir dekor gerçek sanıldı. 2019 yılında dizinin sanat ekibi tarafından üretilmiş bir dekoru bulan Ahmet Şen ve Sude Saki adlı araştırmacılar bu konuda bir makale kaleme aldı. “Türk Okçuluğu’nun Duayen İsmi Tozkoparan İskender’e Ait Yeni Tespit Edilen Menzil Taşı” adlı makale Karadeniz Araştırmaları Dergisi’nde yayınlandı.
Aynı dergiye reddiye gönderen Ahi Evran Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Şükrü Seçkin Anık, menzil taşı üzerindeki şiiri, dizinin danışmanı olarak kendisinin kaleme aldığını yazdı.
Anık, “Makale yazarlarının İstanbul’un Tuzla ilçesi, Merkez Mahallesi 0 ada, 7133 parselde tespit ettiklerini iddia ettikleri menzil taşı gerçek bir menzil taşı değil, senaryo ve sanat danışmanlığını, Okçular Vakfı’ndaki görevim sırasında, fakirin üstlendiği; TRT’nin meşhur çocuk dizisi Tozkoparan İskender için ahşap malzeme kullanılarak 2019 yılında dizinin sanat ekibi tarafından üretilmiş bir dekordur.” ifadelerini kullandı.
Tescil edip müzeye kaldırmışlar
Makale yazarlarının bulduklarını iddia ettikleri bu menzil taşı, yazarlardan birinin asli üyesi olduğu İstanbul 5 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun geçtiğimiz yıl yaptığı bir toplantısında tescil edildiği de ortaya çıktı.
Toplantıya İstanbul Büyük Şehir Belediyesi’nin (İBB) bir temsilcisi, Tuzla Belediyesi’nin (TB) bir temsilcisi ve Türk İslam Eserleri Müze Müdürlüğü’nün (TİEM) bir temsilcisinin iştirak ettiği ve dekorun İstanbul İslam Eserleri Müzesi’ne kaldırılarak koruma ve konservasyon çalışmalarına başlandığı belirtildi.
Şükrü Seçkin Anık, “Ahşap malzemeler kullanılarak üretilen bir dizi seti dekorunu tarihi eser zannederek tescillemiş ve kurul üyelerinden bazıları bu konu üzerine akademik bir makale kaleme almışlardır!” diye yazdı.
Ahşaptan üretilen bir ‘taş’ 500 yıl dayanabilir mi?
Anık, şöyle devam etti:“Tozkoparan İskender’in Yeni Bulunan Menzil Taşı” başlığı altında buldukları menzil taşı dekoru hakkında bilgiler vermektedir. Ancak yazarlar bulduklarını iddia ettikleri taşın Tozkoparan İskender’in Arkurı Menzili’nde diktiği taş olduğu zannı içerisindeler Arkurı Menzili, Kazzaz Ahmed adında bir okçu tarafından Fatih Sultan Mehmed zamanında açılmış bir menzildir. Menzil Okmeydanı’nda Piyale Çeşmesi’nin Güneydoğusunda yer alan tepenin arkasındadır Makale yazarlarının bulduklarını iddia ettikleri taş ise Okmeydanı’ndan farklı bir kıtada yer alan Tuzla’dadır.”
Yazar ayrıca, Osmanlı döneminden günümüze ulaşan menzil taşlarının istisnasız hepsinin mermerden üretildiğine dikkat çekerek, “Adı üzerinde “taş” olan bir malzemenin ahşaptan üretilmiş olabileceğine mezkûr kurul uzmanları ve temsilcilerin nasıl inandıkları da bir tartışma konusu olmakla birlikte XVI. yüzyıldan günümüze yazıları okunabilecek derece düzgün ahşap bir malzemenin ulaşabilmesinin mümkün olup olmadığı da ayrıca değerlendirilmelidir.” eleştirisini getirdi.
"Tozkoparan İskender’in bilinen ilk ve tek menzil taşı"
Söz konusu makalenin özet kısmında ise şu ifadelere yer verilmişti: "Yeni tespit etmiş olduğumuz menzil taşı okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden olan Tozkoparan İskender’in bilinen ilk ve tek menzil taşı olması hasebiyle oldukça önemlidir. Bu makalede İstanbul’un Tuzla ilçesinde tarafımızca ilk defa tespit edilen Tozkoparan İskender’in Menzil taşı incelenmiş olup Türk okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden biri olan Tozkoparan İskender’in menzil taşının bilim ve tarih dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır."
Makalede, dizi senaryosu için kaleme alan şiirin de çözüldüğü belirtilmiş:
"Ya Hak Her hünerde serâmed illâ kim
Cümlesinden ok atmada mümtâz
Gördü çün zûr-ı dest-i bâzûsun
Ok atarken o şâh-ı bende-nüvâz
Tîr düştü bin iki yüz kırk iki geze…(kırık)
Cüst ü cûda çok eyledi tek ü [tâz]
Merd meydan tir pehlivan
Sahib-i menzil İskender Tozkoparan
(Sene Hicri 961)"
