Türkiye, Ay keşiflerinin güvenliğini artırmayı ve dış uzayın barışçıl, sürdürülebilir ve faydalı kullanımını teşvik etmeyi amaçlayan ilkeler bütünü niteliğindeki Artemis Mutabakatı’nı dün (31 Ağustos) imzaladı.
Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Türkiye, Artemis Mutabakatı’yla da ortaya konulan anlayış çerçevesinde uzayın barışçıl amaçlarla keşfi ve kullanımına yönelik uluslararası iş birliğini desteklemeyi, uzay teknolojileri ve keşfi alanındaki çalışmalara uluslararası hukuk temelinde kapsayıcı ve yenilikçi bir yaklaşımla katkı sunmayı sürdürecektir." denildi.
5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya’da gerçekleştirilecek 77. Uluslararası Uzay Kongresi'nin de bu ortak vizyonun pekiştirilmesi için önemli bir zemin teşkil edeceği kaydedildi.
İmzayı Bakan Kacır attı
Söz konusu anlaşma dün NASA Başkanı Jared Isaacman’ın ev sahipliğinde düzenlenen törende imzalandı.
Isaacman, “Türkiye Cumhuriyeti’ni Artemis Anlaşmaları’nın 71. imzacısı olarak karşılamaktan onur duyuyorum. Geçtiğimiz yıl Başkan Trump, NASA’ya Ay yüzeyine dönüşünü hızlandırma, insanlığın başka bir dünyadaki ilk kalıcı varlığını, yani bir Ay Üssü’nü kurma ve Mars’ın insanlı keşfinin temellerini atma talimatı verdi. NASA bu büyük girişimleri hiçbir zaman tek başına gerçekleştirmez. Ay Üssü konusunda Artemis Anlaşmaları’nın ilkelerini hayata geçirerek bunları Ay yüzeyinde uyguluyoruz. NASA, tüm imzacı ülkeleri bu girişime katılmaya davet etti. Böylece ülkeler, gelecekteki Artemis görevlerine önemli donanımlar, bilimsel yükler, teknoloji gösterimleri, CubeSat’ler ve diğer kabiliyetlerle katkıda bulunma fırsatı elde ediyor.” dedi.
Türkiye adına imzayı Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır attı. Törene Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç ile ABD Dışişleri Bakanlığı Uzay ve Çevre İşlerinden Sorumlu Bakan Yardımcısı Yardımcısı Connor Tomlinson da katıldı.
Türkiye'nin uzay atağı
NASA'dan yapılan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:
"Türkiye’nin insanlı uzay uçuşlarındaki son başarıları, uzay araştırmalarına olan bağlılığının altını çiziyor. 2024 yılında ülkenin ilk astronotu Alper Gezeravcı, Axiom Mission 3 kapsamında Uluslararası Uzay İstasyonu’na giderek NASA astronotlarıyla birlikte bilimsel araştırmalar gerçekleştirdi. Aynı yıl ikinci Türk astronot Tuva Atasever, Virgin Galactic 07 yörünge altı görevinde uçuş gerçekleştirerek deneyler ve fizyoloji araştırmaları yürüttü. Türkiye kısa süre içinde ilk Ay görevini, AYAP-1’i başlatacak ve kendi uydularını Ay’a göndermek üzere geliştiren ve fırlatan küçük ancak giderek büyüyen ülkeler grubuna katılacak.
Türkiye’nin imzası, ülkenin bu ekim ayında Antalya’da Uluslararası Astronotik Kongresi’ne ev sahipliği yapmaya hazırlandığı bir döneme de denk geliyor. Artemis Anlaşmaları’nın onlarca imzacısının, barışçıl ve şeffaf uzay araştırmalarının geleceğini görüşmek üzere kongreye katılması bekleniyor.
Artemis Anlaşması
NASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı, 2020 yılında yedi kurucu ülkeyle birlikte Artemis Anlaşmaları’nı oluşturdu. Bu girişim, hükümetlerin ve özel şirketlerin Ay faaliyetlerine yönelik artan ilgisine yanıt olarak hayata geçirildi. Anlaşmalar, ülkelerin Ay, Mars ve ötesini keşfetmesi sırasında güvenliği ve ülkeler arasındaki koordinasyonu artırmayı amaçlayan ilk pratik ilkeler bütününü ortaya koydu. Buna göre ülkeler:
-
barışçıl ve şeffaf bir şekilde keşif faaliyetleri yürütmeyi,
-
ihtiyaç sahiplerine yardım sağlamayı,
-
bilimsel verilere erişimi mümkün kılmayı,
-
faaliyetlerin diğer ülkelerin faaliyetlerine müdahale etmemesini sağlamayı,
-
en iyi uygulamaları geliştirerek tarihî öneme sahip alanları ve eserleri korumayı
taahhüt ediyor.
NASA'dan yapılan açıklamada, "Artemis Anlaşmaları’nı imzalayan ülkeler, NASA ile gelecekte gerçekleştirilecek Ay keşiflerine yönelik fırsatların önünü açarak insanlığın Ay’a dönüşünü ilerletiyor ve uzay araştırmaları ile inovasyonunun Altın Çağı’nın şekillendirilmesine katkıda bulunuyor." denildi.
